De grond onder onze voeten wordt op talloze manieren benut, altijd in lijn met de wensen en behoeften van de mens. Akkerbouw, veeteelt, tuinbouw, natuur, wonen, recreatie, sport, verkeer, werken, infrastructuur, riolering, waterbeheer, energieopwekking en zelfs mijnbouw: alles vraagt om ruimte. De druk op die ruimte is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Waar het gebruik van de bodem vroeger vooral werd bepaald door lokale omstandigheden, is meervoudig gebruik tegenwoordig essentieel. Alleen zo kunnen we de vele opgaven en ontwikkelingen die op ons afkomen een plek geven. Denk aan extra waterberging in woonwijken voor klimaatadaptatie, zonnevelden op landbouwgrond voor de energietransitie, bredere oevers voor natuurontwikkeling of het benutten van de bodem voor het sluiten van lokale kringlopen binnen de circulaire economie. (Doede Machiela, 15 december)
Duurzaam omgaan met de bodem is van levensbelang. We moeten haar immers ook in de toekomst kunnen blijven inzetten, in lijn met de behoeften van de generaties die na ons komen. Wanneer we het over duurzaam grondgebruik hebben, kijken we vooral naar wat er bovengronds gebeurt , de zogenoemde occupatielaag in de ruimtelijke ordening. Maar wat zich ónder die laag bevindt, is minstens zo bijzonder. In die verborgen wereld vinden talloze onzichtbare processen plaats. De bodem bruist er van leven: bacteriën, schimmels, wormen, kevers, mollen en nog veel meer organismen delen diezelfde omgeving, ieder op zijn eigen manier. Het is een fascinerende spiegeling tussen twee werelden: aan de bovenkant het menselijke gebruik, daaronder een compleet eigen ecosysteem waar we vaak nauwelijks bij stilstaan.
Stel je eens voor: één schepje grond bevat meer organismen dan er mensen op aarde zijn. En in één gram grond zit zo’n 1.500 kilometer aan DNA van schimmels en bacteriën. Dat DNA vertelt ons van alles over de bodem, bijvoorbeeld hoe bepaalde kringlopen functioneren. Hoewel schimmels en bacteriën in elke bodem voorkomen, verschilt hun hoeveelheid en samenstelling enorm. Sommige schimmels leven bovendien in nauwe samenwerking met planten. Ze verbinden wortels met elkaar, verbeteren de opname van voedingsstoffen en kunnen zelfs planten waarschuwen als er gevaar dreigt. Een soort ondergrondse telefoonlijn, een netwerklaag, maar dan exclusief voor het bodemleven.
We ontdekken steeds meer over de microbiologie van onze bodem: welke soorten waar voorkomen, welke functies ze vervullen en hoe gebruik en beheer dat beïnvloeden. Iedere bodem kan daardoor zijn eigen unieke ‘vingerafdruk’ krijgen. In theorie zouden we zelfs kunnen sturen in welke richting een bodem zich ontwikkelt, passend bij het gewenste gebruik. Dat is nu nog ingewikkeld, maar voor een vitale en robuuste bodem, nu én in de toekomst, is dit onderzoek meer dan de moeite waard.
Afbeelding gegenereerd door AI (ChatGPT/DALL·E, OpenAI),
prompt: "soil side view, DNA-plant, microbiological life, fingerprint, vibrant"
Doede Machiela
Reageren op deze column kan hier: LinkedIn
