In 2012 schreef ik de thriller Blauw Goud, waarin een Wageningse bodemkundige een belangrijke rol speelt. Het boek werd bekroond als beste spannende boek in België. De prijs was een zilveren boksbeugel met diamanten. Dat kreeg in 2024 nog een staartje na een uitzending van Tussen Kunst en Kitsch. Voor de boekpresentatie in de Wageningse bibliotheek had ik Theo Edelman gevraagd voor een gezamenlijk optreden: hij over bodem in spannende cultuur, ik over spanning in de bodem. Het werkte zo goed dat we het nog een keer over hebben gedaan tijdens Bodem Breed. Daarop deed ik het voorstel om een bodemthriller te schrijven. Verder dan inleidende beschietingen is het helaas nooit gekomen. (Almar Otten, 6 juli)
In 2021 schreef Theo Edelman daarover een Column voor Bodemnieuws met de titel Die Unvollendete. Daarin vergelijkt hij de 14 % van de bodemthriller, waarvoor ik tijdens Bodembreed ideeën had opgehaald, met een nooit afgemaakt muziekstuk van Franz Schubert. Over de oorzaak daarvan tast men nog steeds in het duister. Het werk staat bekend als Die Unvollendete. De oorzaak van de onafgemaakte bodemthriller heeft Theo in zijn column toegelicht.
Vijf jaar na Theo’s column word ik gevraagd om een column te schrijven over de bodem, een vakgebied waar ik al jaren nauwelijks direct mee bezig ben. Toch zijn bodem en water nooit ver weg in mijn bewustzijn. Ik laat kansen om de ondergrond in mijn boeken terug te laten komen niet lopen. Om de bodem te promoveren tot het centrale thema in een boek, is er echter meer nodig dan een vaag bewustzijn. Het centrale thema van een boek vraagt een potentiële revolutie. Er moet een dreiging van uitgaan die de lezer raakt. Het woord revolutie roept meteen associaties op met mijn huidige werk, de energietransitie en de afgelopen jaren met name de netcongestie.
De tweede energierevolutie
In 2020 schreef ik de thriller De Ambtenaar. Het boek droeg ik op aan alle gemeenteambtenaren die de opdracht hadden om de energietransitie in goede banen te leiden en de ambitieuze klimaatdoelen te realiseren. In het boek beschrijf ik de dagelijkse zoektocht van een klein groepje Deventer ambtenaren in het ondoordringbare woud van ambities, gebrekkige regelgeving, meningen, tekort aan kundige mensen en andere beperkingen. Om er een spannend boek van te maken, wordt er ook nog een wethouder vermoord.
Achteraf kan ik die intense periode bestempelen als een revolutie. Na jaren gepruttel, goed bedoelde woorden en ad hoc maatregelen moest er structureel geleverd worden. Er kwam geld beschikbaar en doelstellingen waren concreet. De druk om tastbare resultaten te boeken was groot. Over de praktische uitdagingen heb ik begin 2023 een column geschreven voor Binnenlands Bestuur: De tien grote energieplagen.
Ondanks de ‘plagen’ was ik positief gestemd. We gingen tenslotte vooruit, op weg naar een klimaatneutrale gemeente. Mijn positieve advies voor alle ambtenaren luidde: ‘Omarm de chaos, wees nieuwsgierig, reis bij voorkeur zonder navigatiesysteem en blijf lachen als alles anders loopt dan verwacht.’ Het toenmalige groepje van drie energie-ambtenaren is vertienvoudigd. Dat geldt ook voor het aantal zonnepanelen, windmolens, laadpalen, duurzame woningen en warmtepompen.
De tien plagen uit mijn column zijn voor een deel adequaat bestreden en voor een deel beheersbaar of minder relevant geworden. Er is echter één plaag die niet alleen onuitroeibaar bleek te zijn, maar in een paar jaar is uitgegroeid tot een plaag met alles verlammende potenties. Dat is de netcongestie.
Begin 2023 schreef ik nog tamelijk omfloers (ambtelijk) dat netcongestie ‘zeker zal leiden tot wrijving tussen ambities en daadkracht.’ Optimistisch gingen we aan de slag om en mede dankzij onze wethouder, de huidige minister van LVVN, boekten we successen. We kregen voor de Smart Energy Hub op ons bedrijventerrein een GTO, startten de bouw van een lokaal waterstofnetwerk, onderzochten de opslag van warmte in ons gemeentelijk warmtenet, we ontwikkelden voor twee grote bouwprojecten een aanpak en een game voor netbewuste nieuwbouw, vestigden als gemeente een voorkeursrecht voor de bouw van een nieuw hoogspanningsstation, werkten constructief samen met de netbeheerder in de aanpak LS en MS. Eind 2025 constateerden we dat we tevreden mochten zijn over onszelf.
Tegelijkertijd groeide het besef dat het bouw- en energieveld door de netcongestie razendsnel veranderde. Hoe gaan we een wijk aardgasvrij maken zonder individuele warmtepompen? Hoe gaan we zero-emissiezones realiseren als nieuwe laadpalen geen stroom krijgen? Netbewust bouwen wordt tot norm verheven, maar hoe werkt dat in de praktijk? Hoe werkt flexibel stroomgebruik in bestaande en nieuwe woonwijken? En op de achtergrond de vraag, wat gebeurt er als de stroom langdurig uitvalt?
Oplossingen voor al deze nieuwe problemen moeten worden gezocht in verschillende vormen van energie, verschillende vormen van opslag, een optimaal energieverbruik door bewoners en bedrijven, een perfect datafundament en een slim energiemanagement op gebiedsniveau. Het energievraagstuk kan alleen maar worden opgelost door ontwerp en optimalisatie op gebiedsniveau. De transformatie van de verschillende energiepijlers naar een integraal, gebiedsgericht energie-ontwerp is voor mij de tweede energierevolutie. Energiebeschikbaarheid vormt het fundament onder iedere nieuwe ontwikkeling. Dat vereist een blik vooruit en dat vormt gelukkig voor een onuitputtelijke bron van werkenergie.
Nieuw boek en een bodemrevolutie
Eind juli verschijnt er na een stilte van meer dan 4 jaar weer een nieuw boek: De rode erfenis - Luitingh-Sijthoff. Het was onvermijdelijk dat de tweede energierevolutie zich steeds opdrong tijdens het schrijven en dat ik mij geroepen voelde om het een plek te geven in het verhaal.
In afwachting van de verschillende boekpresentaties tijdens het weekend van de Deventer Boekenmarkt ben ik in gedachten alweer bij een volgend boek. Het schrijven van deze column roept bij mij natuurlijk de vraag op hoe ik de bodem daarin een plekje kan geven.
Wat ik daarvoor nodig heb is een revolutie, een bodemrevolutie. In de column van Theo over Die Unvollendete beschrijft hij het idee dat ik toen had. Misschien dat deze zomercolumn nog meer revolutionaire ideeën oproept. Schroom niet om ze mij te mailen (
Almar Otten, Deventer
Bekroond thrillerschrijver en werkzaam in de energietransitie bij gemeente Deventer.
E-mail:
Reageren op deze column kan hier: LinkedIn
