U zoekt als particulier of kleine organisatie informatie over een mogelijke bodemverontreiniging of een potentiële bron van mogelijke bodemverontreiniging op een perceel. U wilt hiervoor niet meteen een bodemadviesbureau inschakelen of het gemeentearchief bezoeken. Hoe komt u dan aan deze informatie? (Tom Lenting, 13 april)
De eerste zoekresultaten én het AI-resultaat van Google sturen u waarschijnlijk naar bodemloket.nl. Bodemloket.nl bestaat in zijn huidige vorm sinds circa 2013 en toont op ‘geografische wijze waar bodemonderzoeken en -saneringen hebben plaatsgevonden’. Deze omschrijving van Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) is echter alweer enigszins achterhaald. Tot circa 2-3 jaar geleden was bodemloket.nl voor veel bodemadviesbureaus inderdaad een belangrijk startpunt.
Steeds meer regio’s hebben echter afstand genomen van bodemloket.nl en bieden bodeminformatie veelal alleen nog via de eigen website aan (zie afbeelding). Als particulier of kleine organisatie kunt u ook bodemloket.nl bekijken, maar u vindt hier slechts metagegevens van bodemonderzoeken. Dat betekent dat u niet direct documenten vanaf bodemloket.nl kan downloaden. U vindt alleen gegevens waar bodemonderzoeken zijn uitgevoerd en waar ze opvraagbaar zijn.
Met de ingang van de Omgevingswet per januari 2024 is bodeminformatie een integraal onderdeel van het omgevingsrecht geworden. Nauw verweven met de Omgevingswet is de Woo (Wet open overheid), die in mei 2022 de Wob (Wet openbaarheid bestuur) verving. Onder de Omgevingswet en Woo is er de verplichting onder andere milieu-informatie openbaar te maken.
De Woo verplicht gemeentes en provincies tot actieve openbaarmaking van documenten zoals bodemrapporten. De overheid heeft daarbij een wettelijke ‘inspanningsverplichting tot actieve openbaarmaking’ en moet daarbij handelen volgens het ‘open tenzij’-principe. Dat wil zeggen dat alle betekenisvolle informatie die aansluit op de informatiebehoefte openbaar moet worden gemaakt, tenzij dit niet kan vanwege staatsgeheimen, veiligheid of privacy.
Het is dus niet zo vreemd dat veel gemeentes en provincies afstand hebben genomen van bodemloket.nl, omdat deze bron niet aan voldoet aan de actieve openbaarmaking van documentatie over bodemverontreinigingen. Alleen de gemeentes in de provincie Groningen en Drenthe doen alsof hun neus bloed en bieden altijd slechts nog bodemloket.nl als primaire bron voor bodeminformatie aan (de stad/gemeente Groningen heeft overigens wel een prima openbaar bodeminformatiesysteem).
Om meer te handelen in de lijn van de Woo bieden tegenwoordig de meeste omgevingsdiensten van verschillende regio’s de mogelijkheid aan een omgevingsrapportage te genereren. Hierbij tekent u een gebied op de kaart en ontvangt u een samenvattingsrapport met, als u geluk heeft, directe verwijzingen naar de (recente) bodemonderzoeken binnen het ingetekende gebied.
Het Rijk stelt geen minimale eisen stelt aan lokale bodeminformatiesystemen; er geldt alleen de voorwaarde dat informatie openbaar is en kan worden ingezien. In de praktijk blijkt dan ook dat er grote verschillen zijn in de kwaliteit van de omgevingsrapportages van de verschillende omgevingsdiensten en gemeentes. Soms zijn ze zeer compleet met direct downloadbare bodemonderzoeken, veelal moet de informatie alsnog worden opgevraagd. Daarnaast zijn er soms kosten aan verbonden, en soms is het kosteloos.
Een ander nadeel, naast de verschillen in kwaliteit en volledigheid, is de versnippering van bodeminformatiesystemen die op deze manier ontstaat. Voor sommige delen van Nederland blijft bodemloket.nl nog de primaire bron en verschillende delen van Nederland hebben nu verschillende informatiebronnen. Er is niet één centrale bron waar alle bodeminformatie van Nederland is opgeslagen. Naast de vermelde bronnen kunt u voor bodemrapporten van nieuwbouwlocaties ook nog terecht op het Omgevingsloket (Regels op de kaart) – voorheen beter bekend als Ruimtelijkeplannen.nl.
Verder is op 1 juli 2025 het Besluit milieuhygiënisch bodemonderzoek in werking getreden. Dit besluit behelst dat bestuursorganen brondocumenten (bedoeld wordt metagegevens) over milieubodemkwaliteit aan de centrale BRO (Basisregistratie Ondergrond) moeten leveren. Deze informatie wordt vervolgens weer gecentraliseerd in BROloket. Dit is een bron waarin al veel andere ondergrondinformatie (zoals grondwaterstanden, boorprofielen en sondeergegevens) is opgenomen.
Inmiddels is op BROloket al een behoorlijke hoeveelheid milieuhygiënische bodemkwaliteitsgegevens aan de database toegevoegd. Men legt (terecht) de nadruk op de mogelijkheid van hergebruik, waardoor onnodig bodemonderzoek kan worden voorkomen. BROloket richt zich voorlopig echter alleen op centralisering van metadata zoals die tegenwoordig wordt meegeleverd met bodemonderzoeken (denk aan boorpuntlocaties en analyseresultaten). Omdat niet de documenten zelf gecentraliseerd worden, heeft u als particulier of kleine organisatie nog niet veel aan deze informatie.
BROloket geeft aan dat ‘opname van rapporten wel is voorzien, maar dan optioneel en in een volgende fase’. Voorlopig zijn bodemonderzoeken dus niet direct downloadbaar via BROloket. Ook wordt op BROloket niet aangegeven waar de documenten opvraagbaar zijn. Daarvoor wordt u verwezen naar bodemloket.nl – waarop overigens soms al verwijzingen naar metadata op BROloket zijn opgenomen.
Van een oude bodeminformatiebron wordt niet snel afscheid genomen – verschillende partijen en verschillende belangen. Daardoor is er nu een versplinterd landschap met verschillende bodeminformatiesystemen met geringe verschillen. Voor u is het te hopen dat uw gemeente of omgevingsdienst een complete omgevingsrapportage aanbiedt. Als uw omgevingsdienst of gemeente niet meedoet aan de wettelijke richtlijn van actieve openbaarmaking en alleen nog bodemloket.nl ondersteunt of een incomplete omgevingsrapportage biedt, zal u de documentatie zelf moeten opvragen.
Het zou mooi zijn als BROloket ooit een centrale bron wordt van direct downloadbare rapporten met milieuhygiënische bodeminformatie, en de versplintering in het aanbod van bodeminformatie wordt gereduceerd. Maar dat is vooralsnog toekomstmuziek. Dan heb ik het hier alleen nog gehad over milieuhygiënische bodeminformatie. Zoekt u voor uw graafwerkzaamheden ook nog informatie over archeologie, ecologie of oorlogsresten? Dan wens ik u succes met de vele verschillende aanvullende informatiebronnen die u ook nog mag raadplegen.
Bronnen
• https://iplo.nl/thema/bodem/bodeminformatie/bodeminformatiebeheer/
• https://iplo.nl/regelgeving/wet-milieubeheer/milieu-informatie-inspraak-rechtstoegang/milieu-informatie-actief-openbaar-maken/
• https://www.open-overheid.nl/onderwerpen/openbaar-maken
• https://basisregistratieondergrond.nl/werken-bro/producten-diensten/onderzoek/milieuhygienische-bodemkwaliteitsgegevens-bro/
Tom Lenting
Reageren op deze column kan hier: LinkedIn
