Hopelijk hebben jullie goede Pinksterdagen gehad en voldoende energie opgedaan om het werk weer op te pakken. Die energie is hard nodig, want er ligt veel op tafel. Ook als het gaat om staalslakken. Binnenkort gaat staatssecretaris Bertram met een Zeeuwse delegatie in gesprek over dit beladen dossier. Ongetwijfeld zullen alle betrokkenen zich grondig voorbereiden en zich uitvoerig laten adviseren. Ik hoop vooral dat die adviseurs zich laten leiden door feiten en daadwerkelijk kennis van zaken hebben. (Theo Edelman, 26 mei)
In dat verband wijs ik graag op de Terugblik op 2025 van Mattheus Wassenaar, inspecteur-generaal van de Inspectie Leefomgeving en Transport, nota bene iemand uit de eigen gelederen van de staatssecretaris. Zijn inspecteurs constateerden dat het gebruik van staalslakken weliswaar voldoet aan de huidige wet- en regelgeving, maar desondanks leidt tot ernstige milieuschade, waaronder bodem- en waterverontreiniging. Wassenaar noemt staalslakken zelfs een serieuze bedreiging voor de gezondheid van mens en dier. “Ik zie staalslakken als een groot probleem voor Nederland. Onze leefomgeving wordt vervuild. Dat raakt me”, aldus de inspecteur-generaal. Hij noemde het bovendien een schande dat dit in Nederland gebeurt. Het is goed dat de ILT een inspecteur-generaal heeft die zich zo expliciet durft uit te spreken. Ik hoop dat de staatssecretaris die waarschuwing serieus neemt.
Ook de Tweede Kamer lijkt die zorgen steeds nadrukkelijker te delen. Een groeiende meerderheid wil het gebruik van staalslakken verder beperken of voorlopig stilleggen. Dat blijkt uit de moties die deze maand zijn ingediend, waarvan het merendeel is aangenomen. Het kabinet doet er verstandig aan die signalen serieus te nemen, omdat ze zijn gebaseerd op aantoonbare risico’s voor milieu en volksgezondheid.
De opvallendste motie kwam van Kamerleden Femke Wiersma en Esther Ouwehand namens respectievelijk BBB en Partij voor de Dieren. Een opmerkelijke combinatie, maar inhoudelijk goed verklaarbaar: de één komt op voor de vissers, de ander voor het onderwaterleven. Samen pleiten zij ervoor het tijdelijke verbod op het storten en toepassen van staalslakken in Zeeuwse wateren te handhaven totdat lopende onderzoeken naar milieu- en gezondheidsrisico’s zijn afgerond. Die motie werd aangenomen.
Een aangenomen motie is echter nog geen wet. Het kabinet kan besluiten haar niet uit te voeren, bijvoorbeeld vanwege praktische bezwaren of hoge kosten. De staatssecretaris kan zich daarbij niet blijven verschuilen achter het argument van haar voorganger dat de effecten van staalslakken in Zeeuwse wateren door verdunning wel meevallen. Ik heb de aangehaalde rapporten bestudeerd en kom tot een fundamenteel andere conclusie. Daarover schreef ik eerder al.
De politieke discussie draait uiteindelijk om drie fundamentele vragen. Mijn antwoorden daarop zijn helder.
Mag toepassing van staalslakken in waterbouw überhaupt nog plaatsvinden?
Nee. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat enig toekomstig onderzoek zal aantonen dat staalslakken in open water veilig zijn. Met natuurwetten, zoals uitlooggedrag, valt niet te onderhandelen. Als de praktijk schadelijk blijkt, zal de wetgeving moeten veranderen.
Moeten staalslakken, verontreinigde grond en vervuild grondwater uit bestaande toepassingen worden verwijderd?
In beginsel wel. Daarbij is maatwerk per locatie noodzakelijk. In sommige gevallen kan isoleren, beheersen en monitoren een alternatief zijn.
Wie betaalt uiteindelijk de sanering en langdurige monitoring?
De vervuiler betaalt. De landsadvocaat kan beoordelen waar die verantwoordelijkheid ligt: bij de wetgever vanwege falende regelgeving, bij de staalfabrikant, de tussenhandel, de opdrachtgever en/of de aannemer.
Mijn advies aan de staatssecretaris is daarom eenvoudig: verbied het toepassen van staalslakken in open water zolang niet overtuigend is bewezen dat dit veilig kan. En reken u daarbij niet rijk. Mijn stellige overtuiging is dat dat bewijs er nooit zal komen. En ga vooral eens praten met Mattheus Wassenaar. Of beter nog: nodig hem uit aan tafel wanneer u met de Zeeuwen spreekt.
Theo Edelman
Reageren op deze column kan hier: LinkedIn
